Publicatie-
datum:

18 januari 2024

Publicatiedatum: 18 januari 2024
Onderwijs en samenleving Samen leven

Het wonder van onderwijs: wat betekent dit voor jullie?

Kamphuis: “Voor mij bevat het wonder van onderwijs een belangrijke ervaring: er kan op school iets nieuws gebeuren. Dat is fundamenteel, omdat het onderwijs in de afgelopen decennia in het teken is gaan staan van de ambitie van beheersing. Niet enkel beheersing op zichzelf, maar beheersing in dienst van bepaalde doelen die buiten het onderwijs zelf worden gesteld. Denk aan het werken aan de kenniseconomie of andere economische doelen. De problemen waar we nu tegenaan lopen, denk aan de klimaatcrisis, blijken met die manier van besturen niet oplosbaar. Het wonder van onderwijs: onderwijs is een plek van geboorte. Waar ruimte en vrijheid is om iets nieuws te laten ontstaan en waar we een beroep op leerlingen doen met alle waardevolle talenten die zij in zich hebben. ‘Wij hebben jou nodig.’ Dit is niet alleen van belang voor het onderwijs zelf, maar ook voor de democratie. Je houdt de wereld en het gesprek open. Het einde van de geschiedenis hebben we nog niet bereikt: we staan aan het begin, een nieuw begin.”

Buck: “Het wonder van onderwijs begint in ieder kind. Dat is de essentie van dit wonder. Er zit daar een jong mens waarvan je niet kunt voorspellen hoe het zich zal gedragen, wat het later zal worden, wat het aan mogelijkheden zal krijgen of wat voor moeilijkheden er op zijn of haar pad komen. Je kunt nog zoveel onderzoeken doen, maar het is niet maatgevend voor wat er met een kind gebeurt. Er zijn natuurlijk wel omgevingsfactoren die dit beïnvloeden, maar het wonder van onderwijs laat zien dat de toekomst nog open ligt en alles nog kan gebeuren. Ten tweede, de leerkracht die voor de klas staat en dit wonder bij kinderen kan bewerkstelligen. Ook dat is al een wonder op zichzelf. De onvoorspelbaarheid van wat er in de klas gebeurt: daaruit groeien de mooiste dingen. Maar ook in het voorspelbare zit iets wonderlijks: goed taalonderwijs kan een drive zijn om zelf te willen lezen, te schrijven of om later voor de klas te gaan staan.”

Behalve dit, is ook prestatiefascinatie een thema dat Verus in 2024 groot agendeert. Waarom gaat dit jullie zo aan het hart?

Buck: “Omdat het zo niet langer kan. Veel mensen zien dat het onderwijs onder grote druk staat. Leerlingen ervaren veel meer prestatiedruk dan vroeger en het aantal burn-outs is gigantisch gestegen. Daarnaast ondervinden ook leerkrachten en ouders de gevolgen van spanningen en druk vanuit de samenleving. Dit komt door het cijfermatig denken en de heersende prestatiecultuur. Dit gaat ten koste van relaties. Wij als Verus (en als christenen en katholieken) hebben een beeld dat we de mens zien als geheel met zijn cognitieve ambities en prestaties, maar ook met de diepere menselijke karaktereigenschappen. De vragen: hoe gaat het met je? Wat heb je nodig? Wat gebeurt er met je? stellen we veel te weinig. De aanhoudende focus op prestaties staat het écht zien van de mens vaak in de weg. Ouders beschouwen hun kinderen ook niet enkel op rapportcijfers. Als dit wel zo was, zou iedereen zeggen: dat is belachelijk. Maar het systeem wat in deze samenleving is gecreëerd, doet dat wel. Daarom wil ik graag het tij keren.”

Kamphuis: “Een kind valt inderdaad niet samen met zijn of haar prestaties: het is veel meer dan dat. Helaas waardeert onze samenleving mensen heel verschillend. Het meritocratische ideaal loopt tegen zijn eigen grenzen aan. Vroeger was het een manier om emancipatie te bevorderen. Nu keert zich dit tegen zichzelf: het kan zo niet doorgaan, mensen aan de ‘onderkant’ voelen zich niet gezien, niet serieus genomen. Dat zet ook de democratie onder druk. Bepaalde groepen in de samenleving voelen zich minder waard of ervaren dat ze minder meetellen dan andere groepen, die uit een andere sociaaleconomische klasse komen of theoretischer opgeleid zijn bijvoorbeeld. Je ziet dus dat het een maatschappelijk probleem is, niet enkel van het onderwijs. Daarom ligt er voor het onderwijs, en voor de samenleving als geheel, de taak om kinderen mee te geven: wat mooi dat jij er bent. We hebben jou nodig! Je kunt niet je eigen bestaan rechtvaardigen. Je mag hopen dat er gewacht wordt op wat jij te geven hebt. Nu ziet de overheid heel veel leerlingen op voorhand als een (potentieel) probleem. Dat moeten we omdraaien. We moeten hen verwelkomen: doe mee, er wordt op je gewacht.”

Wat gaan leden van ons merken in onze inzet rondom prestatiefascinatie?

Buck: “Jullie gaan van ons horen, ook via de landelijke media. We gaan het land in, komen langs bij jullie (de scholen) en we gaan in een verrassende maatschappelijke alliantie samenwerken rondom het thema prestatiefascinatie. Dit doen we in het belang van alle leerlingen op iedere Verus-school. We hopen daarbij ook dat zoveel mogelijk mensen – zowel binnen als buiten het onderwijsveld – mee doen. We gaan daar ons best voor doen. En natuurlijk hopen we ook dat jullie onder meer naar ons Verus-event op 20 november 2024 komen. Dat is één van de hoogtepunten dit jaar.”

En hoe staat dit alles in lijn met het strategisch beleidsplan van Verus?

Buck: “Alles in ons huidige strategisch beleidsplan heeft hiertoe geleid. We hebben namelijk de afgelopen jaren gewerkt aan drie pijlers: vrijheid voor onderwijs, geïnspireerd goed onderwijs en De Nieuwe Vereniging. Vrijheid voor onderwijs geeft ruimte aan het onderwijs om zelf na te denken over het onderwijs van morgen. Dit zorgt ervoor dat je kunt zeggen: ik sla een andere weg in. Het tegengaan van de prestatiefascinatie staat ook in lijn met onze visie op geïnspireerd goed onderwijs: we zien de mens als eerste, en dat nemen we als beginpunt. De toekomst beweegt naar het kind toe, niet andersom.

Ten derde is het thema bij uitstek iets voor De Nieuwe Vereniging. Prestatiedruk speelt bij ál onze scholen. We horen in gesprekken met onze scholen dat zij dit – ieder op hun eigen manier – erg herkennen. Docenten ervaren veel (werk)druk, ouders en leerlingen staan continu onder spanning als het gaat om (eind)toetsen en hoge cijfers halen. We willen samen met elkaar optrekken om uit die bubbel van prestaties te komen. Het thema is een samenvatting van de drie lijnen die we al hebben uitgezet, maar ook een mooi begin voor een nieuw strategisch beleidsplan. Eentje waarin we nog meer met leden een maatschappelijke alliantie vormen én dieper verbinden op een maatschappelijk thema. We hebben er veel energie en zin in om hier met zijn allen aan te werken.”

Betekent dit dat leden ook worden uitgenodigd mee te denken over het nieuwe strategisch beleidsplan?

Kamphuis: “Ja, zeker. Dit gebeurde al bij het huidige strategisch beleidsplan, maar dit kwam tot stand toen corona net was toegeslagen. Leden werden veelal digitaal betrokken. Daar willen we nu meer werk van maken. We organiseren binnenkort zowel digitale als regionale bijeenkomsten, waar jullie van harte worden uitgenodigd om mee te denken over de invulling van ons strategisch beleidsplan. Ook gaan we onze commissies en netwerken – daar waar leden al zijn aangehaakt bij de koers die we uit hebben gezet – intensiever betrekken bij de vormgeving van het plan. Dit alles vindt plaats in het voorjaar, zodat we in de Algemene Ledenvergadering van juni a.s. ons plan kunnen presenteren.”

Meedenken?

Jij kunt tijdens een van onze regiobijeenkomsten óf tijdens een van de online bijeenkomsten die we dit voorjaar organiseren, meedenken over het nieuwe strategisch beleidsplan van Verus. Binnenkort maken we de data, tijden en locaties bekend. Heb je interesse en wil je dit alvast doorgeven? Laat dit dan gerust weten bij Marijke Floris.

Samen leven

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.

Verus

Gerelateerde berichten