Publicatie-
datum:

14 december 2023

Publicatiedatum: 14 december 2023
Onderwijs en samenleving Samen leven

Net als bij de burgerschapswet creëert de minister haar eigen legitimatie om voort te gaan op de weg van harder, eerder en strenger. Docenten en scholleiders zouden niet precies weten waar ze aan moeten voldoen. Er zou onvoldoende duidelijkheid zijn. Daarom moeten er duidelijker, meer gedetailleerde voorschriften komen. Deze analyse klopt niet. ‘Onduidelijk’ staat voor iets heel anders: onzekerheid, angst om het bezoek van de Inspectie niet goed door te komen, handelingsverlegenheid, niet-ervaren ‘agency’. ‘Meer voorschriften’ versterkt juist het probleem. Zo houden het veld en de minister elkaar gevangen.

Hoge prestaties als doel

Er is nog een ander probleem. Hoge prestaties zijn een doel op zichzelf geworden. Nu is goed kunnen lezen en rekenen natuurlijk in de eerste plaats een doel op zichzelf. Ze hebben een zeer vormende waarde, en ze zijn veel meer dan technische vaardigheden. Ze helpen leerlingen de wereld te verstaan. Maar er is meer aan de hand. Veertig jaar lang zijn leerlingen als ‘menselijk kapitaal’ gezien. Onderwijs stond in dienst van het Nederlandse verdienvermogen. Nu we tegen de grenzen van die aanpak aanlopen - zie de verkiezingsuitslag - is het ‘waartoe’ van hoge prestaties niet meer zo duidelijk. Er is ernstig nood aan een nieuw inhoudelijk perspectief voor het onderwijs. Waar doen we het eigenlijk voor?

Dit speelt ook op het niveau van de klas. Het leesonderwijs bijvoorbeeld is vooral een technische aangelegenheid geworden, en is losgemaakt van de inhoud. Leerlingen krijgen niet meer de kans om te ervaren dat de tijd stil staat, de wereld betoverd lijkt, werkelijk geboeid te raken en weggevoerd te worden naar een andere wereld. Goed leesonderwijs is burgerschapsonderwijs, met een open einde. Maar nee, het kunnen aanwijzen van signaalwoorden is op dit moment belangrijker.

Ruimte voor het wonder van onderwijs

De samenleving krijgt het (lees)onderwijs dat het verdient. Hoe zouden leerlingen rust en duur kunnen vinden om te lezen, in een samenleving die leeft van kicks en impulsen, die kortademig is, die quick wins belangrijker vindt dan lange adem, die een horizon mist die offers van tijd, geld en inspanning zinvol maakt? Net als het beleid, zit ook de samenleving gevangen in het rad van de razende stilstand. Vader loopt achter de kinderwagen, maar het contact met het scherm is inniger dan met zijn kind. We voelen dat het echt anders moet, en omdat we de rust niet nemen om te bedenken ‘hoe’, gaan we twee keer zo snel hetzelfde doen wat we al deden.

Wijzen helpt niet, en is ook niet fair. We moeten elkaar uit onze zelf gecreëerde gevangenschap bevrijden. Alleen dan ontstaat de ruimte voor het wonder van goed onderwijs. De minister moet uit de groef van sneller, harder en strenger. Het onderwijsveld moet zich (laten) bevrijden uit de zelfgekozen hulpeloosheid en zich uittillen boven het zelfgekozen slachtofferschap. Het kómt niet goed wanneer de minister vanaf nu de scholen wel vertrouwen geeft. Dit is geen kritiek, ik zoek woorden voor een tragische situatie. De samenleving moet stilstaan en de jonge generatie welkom heten: we hebben jullie meer dan ooit nodig, kom op, jullie ambities en idealen doen er toe, problemen genoeg. Als een deltaplan er zo uit komt te zien, teken ik meteen. Een eerste goede voorzet ligt er.

Tot slot, aan het begin van de 19de eeuw gold een tijdje een verbod op ‘sprookjes en andere onware gebeurtenissen’ in de school. Evidence based avant la lettre. Het verbod hield niet lang stand. Ik veronderstel dat de professionele trots van docenten zo groot is, dat ze de nieuwe eis van de minister niet accepteren. Het is een ongrondwettelijke inmenging in de professionele en levensbeschouwelijke vrijheid van inrichting. Wie is er hier nou de vakvrouw/-man?

Samen leven

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.

Verus

Gerelateerde berichten