Schoolleider Wico Blokland: 'Goed onderwijs voor alle kinderen vanzelfsprekend maken'

Voor Wico Blokland heeft inclusiever onderwijs te maken met de waarde en waardigheid van zijn leerlingen. Een leerling met een hoge Cito-score is niet meer waard, al leven we in een maatschappij die daar vaak wel van uit lijkt te gaan. Blokland werkt vanuit de grondhouding dat ieder kind bij voorbaat waardevol is, ongeacht wat het presteert en hoe hoog die prestaties maatschappelijk worden aangeslagen.

Kinderen en jongeren die dat niet alleen kunnen, een stap verder brengen. Al tijdens zijn pabostage en zijn latere loopbaan in het speciaal onderwijs ontdekte Blokland dat dat is wat hem drijft. Toen hij directeur werd van zijn huidige school, had die al het motto ‘Met elkaar voor ieder kind’. Wat hem betreft een prima omschrijving van inclusief onderwijs, al heeft hij met die term niet zo veel op. Voor hem is het een pleonasme. "Ik wil goed onderwijs voor alle kinderen mogelijk maken. Dat zou vanzelfsprekend moeten zijn."

Van meet af aan heeft Blokland zich ervoor ingezet om dat waar te maken. Eerst door leerlingen welkom te heten van de openbare school die moest sluiten en van een reformatorische school waar het leerlingenvervoer in de knel was gekomen. Al gauw ontstond de wens om ook kinderen uit het dorp met een lichamelijke of mentale beperking of gedragsproblemen een plek te bieden. In een eerdere rol als intern begeleider op dezelfde school had Blokland die al snel naar het speciaal onderwijs verwezen zien worden.

Als inwoner van Noordeloos kwam het voor hemzelf ook dichtbij. Hij heeft twee kinderen met beperkingen die veel ondersteuning nodig hebben. Toen zijn zoon Justin vier was geworden, vroegen Blokland en zijn vrouw zich af of hij wel naar de reguliere school in het dorp kon. "Maar het team zei meteen: hij komt toch zeker bij ons op school?" Nu gaat Justin dagelijks met zijn speciaal gemaakte fiets naar de school van zijn vader.

Wat vraagt het van een schoolleider om in principe geen nee te verkopen als ouders zich met hun kind melden? Allereerst heel veel gesprekken voeren, zegt Blokland, om te beginnen in de school. Van de administratief medewerker tot de voorzitter van het bestuur: met iedereen gaat hij in gesprek over de bijdrage die ze aan het ideaal van de school kunnen leveren. De meeste leerkrachten willen zich er met hart en ziel voor inzetten – met de bijbehorende scholing, bereidheid tot samenwerking en creativiteit om steeds nieuwe uitdagingen aan te gaan – maar enkele niet. Met hen moest Blokland het lastige gesprek voeren dat in de meeste gevallen leidde tot hun vertrek.

Ook bij sommige ouders had en heeft de directeur weerstand te overwinnen, vooral omdat ze bezorgd zijn dat de extra aandacht die uitgaat naar leerlingen met een grotere zorgbehoefte, ten koste zal gaan van hun kind. "Ik ga altijd het gesprek aan, waarin ik goed luister naar hun bezwaren en tegelijkertijd duidelijk maak waar de school voor staat. Meestal is na zo’n gesprek 95% van de weerstand weg."

Daarnaast moet Blokland veel praten om het allemaal geregeld te krijgen – van de noodzakelijke zorg en aanpassingen aan het gebouw tot de financiering. "Ik zit bij alle overleggen met partners in en rond de school, zoals de buitenschoolse opvang, logopedie en de gemeente." Met veel creativiteit moet hij oplossingen zien te vinden voor obstakels als regelgeving, schotten of financiële beperkingen. "Zo moest ik laatst in overleg met de gemeente over pgb’s die door strakke regelgeving niet aan onderwijsassistenten uitbetaald mogen worden."

De instelling die je daarvoor als schoolleider moet hebben: ’Ik bijt me erin vast, want het moet gewoon anders kunnen.’ Dat geldt ook voor een vraagstuk dat hem nog wel hoofdbrekens bezorgt. "Bij de overstap van leerlingen met een beperking of gedragsproblemen naar het voortgezet onderwijs, loop ik soms tegen een muur aan. We krijgen die kinderen vaak niet geplaatst."

Bij dit soort vraagstukken is een goed netwerk van gelijkgezinde scholen van belang, zoals het Verus-netwerk Inclusiever Onderwijs. "Dan zie ik bij een collega in bijvoorbeeld Hoogeveen dat het daar wel kan, en dan neem ik mijn samenwerkingsverband daar weer in mee. Waar ik een opening zie, doe ik mijn uiterste best om het voor elkaar te krijgen."

Daarbij noemt hij geduld een belangrijke deugd om je als schoolleider in te oefenen. "Dit soort vraagstukken moet je niet morgen opgelost willen hebben." Bij alle weerbarstigheid houdt hij steeds voor ogen waarvoor hij het allemaal doet. ‘Ik zie steeds weer hoeveel impact het heeft dat kinderen met een beperking gewoon hier naar school kunnen, niet alleen op henzelf, maar ook op hun gezinnen en de hele dorpsgemeenschap.’ Blokland ziet dat ze gedijen, ook qua onderwijsresultaten, en voluit deel zijn van de school- en dorpsgemeenschap.

Dat is zeker de ervaring van Baltine en Dingeman, die in Noordeloos een melkveebedrijf runnen. In hun gezin wordt 25 jaar geleden dochter Dorina geboren. Na anderhalve dag blijkt dat ze het syndroom van Down heeft. Daarbij heeft zij een oogafwijking en uiteindelijk maar dertig procent zicht.

Voor Baltine en Dingeman staat de wereld even stil; ze raken geëmotioneerd wanneer ze eraan herinnerd worden. Vervolgens merken ze eensgezind op dat dat toen maar van korte duur was. Ze constateren dat er een weg voor hen ligt die helemaal onbekend is, maar die ze vanaf nu samen zullen gaan bewandelen. "Niet teveel pamperen en alles uitproberen wat mogelijk is’, wordt hun credo. ‘En daarbij alle hulp aanpakken die je geboden wordt, dat steunt je op je weg", zegt Baltine.

Zo komt Dorina uiteindelijk op de School met de Bijbel terecht. Met extra ondersteuning en de ‘liefdevolle begeleiding’ van de school doorloopt ze die zonder noemenswaardige problemen. Ze leert lezen, muzieknoten lezen en behaalt zeven zwemdiploma’s. Contacten met andere kinderen zijn er volop. Ze komen bij elkaar over de vloer en op elkaars verjaardagen. Volgens haar moeder is deze acceptatie van de kinderen onderling een van de meest waardevolle ervaringen die Dorina voor haar verdere leven heeft kunnen opdoen.

In een video in opdracht van het Platform Naar Inclusiever Onderwijs beaamt een andere moeder dat leerlingen op deze school op een natuurlijke manier leren dat anders-zijn heel normaal is. Doordat ze in de klas zitten met kinderen met extra ondersteuningsbehoefte zijn ze ‘behulpzamer, zorgzaam’, zegt ze. "Ik denk ook dat ze kinderen met een beperking minder anders vinden. Het is gewoon, het gaat heel natuurlijk. Het haalt hun beste eigenschappen naar boven."

Bij Dorina hebben deze manier van school-zijn en het vervolgonderwijs bij Bartiméus in Zeist de basis gelegd voor haar ontwikkeling. Inmiddels woont ze in een eigen appartement in een nieuw woon-zorgcomplex, waarvan ze met trots een foto laat zien. Ze vertelt over haar huidige werk bij een bedrijf waar ze afwisselend cadeautjes inpakt, de lunches voor collega’s verzorgt en logistieke werkzaamheden verricht.

Gevraagd naar haar talenten noemen haar ouders haar fijngevoeligheid, eerlijkheid, punctualiteit en nieuwsgierigheid. Om dat laatste moet ze zelf hard lachen, want ‘dat vinden sommige mensen wel eens lastig’.

Dorina is een levend voorbeeld van wat ‘goed onderwijs voor alle kinderen’ kan bewerkstelligen. Door elkaar in de schoolgemeenschap steeds weer aan die gezamenlijke missie te herinneren, hangt het waarmaken daarvan al lang niet meer van hem af, zegt Blokland stellig – als dat al ooit het geval geweest is. "Het zit in de genen van de school. Als ik zou weggaan, zou het team het voortzetten."

Die overtuiging ziet hij bevestigd als een leerkracht bijna teleurgesteld is als ze een jaar geen enkele leerling in de klas heeft die extra zorg nodig heeft. Of in het recente pleidooi van de leerlingenraad voor meer sportactiviteiten op school, vooral voor en met leerlingen voor wie het moeilijker is om te sporten.

Dat een school met zo’n cultuur een aanzuigende werking heeft op leerlingen met extra zorgbehoefte in omliggende dorpen, zal niemand verbazen. Maar Blokland is daar niet blij mee. "We willen geen speciaal-onderwijsvoorziening voor de regio worden. We willen liever andere scholen helpen om dit ook mogelijk te maken. Want het kan op elke school."

Dit is interview is één van de praktijkverhalen uit het boek Onderwijs voorbij de meritocratie.