Publicatie-
datum:

29 mei 2024

Publicatiedatum: 29 mei 2024
Onderwijs en samenleving Samen leven

“Inclusief onderwijs is een loffelijk streven. Er is een groot verlangen naar dat iedereen mee mag en ook kan doen. Onderwijs is lange tijd voorbehouden geweest aan de elite. Nu is onderwijs er in principe voor iedereen, zodat ieder kind een goede basis voor het leven mee kan krijgen”, begint Joop Berding. Toch plaatst hij gelijk kanttekeningen bij het thema inclusief onderwijs. Zo wijst hij erop dat het huidige onderwijssysteem er niet altijd in slaagt om deze basis waar te maken. “Er zijn institutionele belemmeringen wanneer het gaat om mensen die buiten de norm vallen. Je moet je afvragen of ons systeem wel geschikt is om hen mee te nemen of een alternatief te bieden. Dit zijn geluiden die ik regelmatig in de onderwijspraktijk hoor.”

Labels plakken

Maar waarom lijkt ons systeem dan volgens Berding niet geheel geschikt om breed inclusief te zijn? “Het onderwijs geeft nog steeds in grote groepen met veelal één leerkracht les op basis van het leerstofjaarklassensysteem. Als je geluk hebt, val je binnen de norm en begrijp je de instructietaal. Zeker als je dit vanuit huis meekrijgt, dan pas je je als kind vrij snel aan. Maar wanneer dit niet het geval is, kan het moeite kosten om aan te haken. Daarbij zien we ook steeds meer gedragsproblemen de school binnenkomen, waarbij we graag reiken naar de bekende labels en etiketten. Dat is gewoonweg psychologisering van de problemen. Het kind mankeert iets, en dat moet worden gerepareerd”, vertelt hij.

Door te etiketteren, krijg je een heel eendimensionale kijk op kinderen, waardoor andere kwaliteiten over het hoofd worden gezien. “We identificeren het kind aan de hand van hun stoornis, probleem of gedrag. Maar we gaan dan veel te snel voorbij aan alle andere eigenschappen van het kind. Ik snap dat een label helderheid schept en dat het een manier is om (juiste) hulp op gang te brengen. Maar het sluit tegelijkertijd een heleboel alternatieven voor het kind uit.”

Op het moment dat er bijvoorbeeld een kind met heftige gedragsproblematiek de school binnenkomt, is volgens Berding de houding van ‘Hoe zorgen we dat we geen last hebben van dit kind?’ niet de juiste aanpak. “Het is jouw leerling, dus je moet samen voor dit kind willen gaan. Dat betekent soms ook dat het kind slechts halve dagen op school is en geen tafels leert maar wel met een vriendje aan gedragsregulatie werkt. Volgens de norm is het kind qua lesstof dan niet opgeschoten, maar je neemt de zorg en ontwikkeling van het kind wel serieus. Dat is geen makkelijke keuze, maar het getuigt wel van lef. Je stopt met het heen- en weerschuiven van het kind tussen instanties.”

Onderwijs als duizend-dingen-doekje

Een andere reden dat het onderwijssysteem nog niet inclusief genoeg is, komt doordat het onderwijs als duizend-dingen-doekje wordt ervaren. “De leerkracht van tegenwoordig wordt als duizendpoot gezien. Lesgeven is slechts één van de taken. Administratie, overleg en verantwoording afleggen nemen ook een groot deel van de tijd in beslag. Dit gaat ten koste van het primaire proces: kinderen lesgeven.”

Daarnaast vindt hij dat het onderwijs wordt overvraagd. “Bij maatschappelijke problemen wordt al gauw naar de school gekeken. Zijn er leerachterstanden? Dan moeten we het oplossen. Het werken aan gelijke kansen? Ook dat is een taak van de school. Er komt steeds meer op het bordje van de leerkracht, terwijl het aantal schooluren per dag hetzelfde blijft. De grote valkuil is dat we steeds meer blijven aanbieden aan de leerlingen, zonder te kijken naar wat ze écht nodig hebben. Verder ziet Berding de toenemende prestatiefascinatie als een demotivatie voor kinderen die buiten de norm vallen. Als je goed presteert en hoge niveaus haalt, dan hoor je erbij. Slaag je daar niet in? Dan heb je dit aan jezelf te danken, zo lijkt de huidige tendens. Dit sluit (onbedoeld) een groep kinderen buiten.

Pedagogische insteek

Scholen moeten volgens Berding terug naar de basis en bij alles wat ze doen zichzelf de vraag stellen: wat is ons mensbeeld? En hoe kijken we naar het kind dat voor ons verschijnt? Wat heeft het nodig, wat hebben wij te bieden? Ook aandacht voor de pedagogische cultuur op school is van groot belang. Zijn de waarden van de school daadwerkelijk gedeelde waarden en is het schoolteam hiermee verenigd?

“Als je bijvoorbeeld handelt vanuit de gedachte werkt dat iedereen erbij hoort, creëer je een basis waarin je alle leerkrachten, onderwijsondersteuners, stagiaires, ouders en leerlingen meeneemt in het wel en wee van de school. Op het moment dat er dan daadwerkelijk iets minder of niet goed gaat, is je communicatie en de basis van vertrouwen al op orde. Verder heeft een schoolleider een sleutelpositie om deze krachten te bundelen, maar om ook ongewenste externe invloeden buiten de deur te houden. Je mag best nee durven zeggen op het moment dat er iets ten onrechte op het bord van de school wordt gelegd. Je mag als een beschermend schild om je onderwijsprofessionals heen staan en zeggen: mijn mensen zijn hier in volste vertrouwen en professionaliteit aan het werk. Ik laat ze niet onnodig afleiden door wat er in de buitenwereld gebeurt.”

Netwerkbijeenkomst

Tijdens de netwerkbijeenkomst van vrijdag 7 juni a.s. neemt Joop Berding ons mee in zijn pedagogische kijk op inclusiever onderwijs. Hij haalt hierbij een aantal van zijn inspiratiebronnen aan en probeert schoolleiders handvatten in het werken aan inclusiever onderwijs te geven. In het middagprogramma gaan we met elkaar aan de slag aan de hand van onze eigen praktijkervaringen.

Jij kunt je nu nog aanmelden voor de netwerkbijeenkomst. Het programma start om 9.45 uur en duurt tot ongeveer 16.00 uur. De dag vindt plaats op de Theologische Universiteit Utrecht aan de Plompetorengracht 3.

Samen leven

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.

Verus

Gerelateerde berichten