In woorden van de Onderwijsraad: ‘Onderwijs biedt leerlingen en studenten de ruimte zichzelf, elkaar en de wereld om hen heen te leren kennen en begrijpen en zich ertoe te verhouden. Onderwijs biedt mogelijkheden voor zingeving en kan een beschermende rol spelen in de omgang met maatschappelijke druk. Deze bijdragen gaan niet uit van individueel welzijn als voorwaarde voor deelname aan het onderwijs, maar van welzijn als opbrengst van onderwijs als collectief proces.’
Verkenning Welzijn en onderwijs
De Onderwijsraad constateert dat de mentale gezondheid van kinderen en jongeren al jaren onder druk staat. Stress, somberheid en prestatiedruk nemen toe, en steeds meer jongeren doen een beroep op jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg. Scholen worden hierdoor overvraagd: ze richten zich vooral op signalering en individuele zorg, terwijl hun eigen kracht voor het bevorderen van welzijn onderbelicht blijft.
De raad pleit voor een breder perspectief. Onderwijs kan zelf veel betekenen voor het welzijn van jongeren: door een veilige en sociale schoolcultuur, door ruimte te bieden voor zingeving en door jongeren te beschermen tegen maatschappelijke druk. Welzijn hoeft niet alleen een voorwaarde te zijn om te leren, maar kan ook een opbrengst van goed onderwijs zijn.
Ruimte voor ontmoeting en zingeving
Bij Verus herkennen we deze oproep. In ons werk en onze eerdere publicaties, zoals Onderwijs voorbij de meritocratie en Het wonder van onderwijs, benadrukken we dat onderwijs meer is dan het behalen van cijfers en diploma’s. De huidige prestatiesamenleving legt een enorme druk op jongeren (wij noemen dat prestatiefascinatie). Het idee dat je geluk en succes volledig zelf moet verdienen, werkt verlammend en ondermijnt solidariteit.
Wij pleiten eveneens voor onderwijs dat ruimte geeft aan inspiratie, ontmoeting en persoonsvorming. Onderwijs is geen productiehuis, maar een plek waar kinderen mogen verschijnen zoals ze zijn. Waar ze leren omgaan met verschillen, teleurstellingen en hoop. Binnen een school als veilige plek en gemeenschap, om jezelf te zijn én samen te zijn.
Net als de Onderwijsraad, onderschrijven we hierbij ook het belang van aandacht en ruimte voor zingeving, bijvoorbeeld middels het vak godsdienst-levensbeschouwing. Bewust ruimte geven voor existentiële vragen helpt kinderen hun eigen positie en zin in het leve te vinden.
Samen werken aan geïnspireerd goed onderwijs
De verkenning van de Onderwijsraad onderstreept wat wij al langer signaleren: het gesprek over onderwijs moet verder gaan dan meetbare opbrengsten. Als onderwijs haar wonderlijkheid verliest, verliest het ook haar essentie, schrijven we in Het wonder van onderwijs. Daarom zetten wij ons in tegen de prestatiefascinatie die het onderwijs dreigt te verstikken. We kiezen voor een pedagogische benadering waarin welzijn en leren hand in hand gaan.
Wil jij zelf ook aan de slag in de praktijk? Dat hoeft zeker niet in je eentje! Onze adviseurs denken graag mee hoe jij vanuit je eigen waarden aandacht kunt geven aan het welzijn van je leerlingen. Dat kan onder meer in samenwerking met onze identiteitsadviseurs. Neem contact op met Jacomijn van der Kooij voor een vrijblijvend sparringsgesprek.
Wil je op de hoogte blijven over onze inzet rondom prestatiefascinatie en daarover ook eens een bijeenkomst bijwonen? Volg ons dan via onze LinkedIn-pagina Onderwijsfestival!
Samen leven
Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.
