Firda ontstond in 2023 uit de fusie tussen ROC Friese Poort en Friesland College. Een fusie die niet alleen draaide om structuur, maar vooral om gedeelde visie. Bestuurder Remco Meijerink vertelt: “We vroegen ons af: wat bindt ons écht? Naast de ambitie om sterk vakonderwijs te bieden, deelden we de overtuiging dat persoonlijke ontwikkeling, levensbeschouwing en zingeving een volwaardige plek verdienen in het mbo.”
Die overtuiging krijgt onder meer vorm in het practoraat Betekenisvol Vakmanschap. Een uniek initiatief, dat aansluit bij Firda’s profiel als interlevensbeschouwelijke instelling. Hier zijn religie, identiteit én persoonlijke waarden geen randzaken, maar volwaardige gespreksstof binnen het leerproces.
Zingeving als onderdeel van het vak
Practor Henk Steenhuis, eveneens journalist bij Trouw, gebruikt een zinvindingmodel op basis van vier dimensies:
- Zinnelijk: het fysieke, zintuiglijke werk met je handen
- Zinrijk: verstandelijke reflectie: grenzen stellen en keuzes maken
- Zintuiglijk: de schoonheid van het ambacht ervaren
- Zinvol: de grote waarom-vraag: wat drijft mij?
“Denk aan een lasser die het familiebedrijf overneemt of een kapster die Nederlands kampioen wordt: hun verhaal zit in hun vak”, zegt Steenhuis. “Wij helpen jongeren ontdekken dat die betekenis er al ís. Ze hoeven het alleen nog te herkennen en te benoemen.”
Reflectie als onderwijsinstrument
Wat Betekenisvol Vakmanschap bijzonder maakt, is hoe theorie, praktijk én reflectie worden verweven. In Leeuwarden werkten koksstudenten met biologische producten uit een eigen tuin. “Ze ontdekten hoe het voelt om zelf iets te verbouwen en met dat lokale product te koken”, vertelt Steenhuis. “Dat roept vragen op: Wat doet dat met je? Waarom voelt dit anders? We ontdekten dat ze op de tuin vooral rust ervoeren, iets wat erg belangrijk is voor de mentale gezondheid van studenten. Dat nemen we mee in onderzoekslijnen, podcasts en publicaties.” Zo creëert Firda een onderwijscultuur waarin jongeren leren denken over hun vak én over zichzelf.
Vier doelen, één visie
Voor trotse bestuurder Meijerink past het practoraat naadloos bij de vier doelen die Firda vandaag de dag nastreeft. “We werken aan mbo als volwaardig alternatief. We willen laten zien dat mbo een bewuste en waardevolle keuze is, niet alleen een alternatief voor havo of vwo. Daarnaast willen we de beroepstrots stimuleren. Mbo’ers mogen trots zijn op wat zij doen, zonder externe bevestiging. Ten derde, door bewust bezig te zijn met betekenisvol vakmanschap hopen we schooluitval te verminderen. Als onze studenten weten waarvoor ze het doen, houden ze het ook langer vol. Tot slot leren ze zichzelf beter te begrijpen en richting te vinden in de onzekere wereld waar we nu in leven.”
Het practoraat gebruikt ook het Agoramodel, dat ruimte maakt voor zingeving in publieke en politieke context. Steenhuis noemt een passend voorbeeld: een bezoek met timmerstudenten aan Auschwitz. “Deze studenten kijken op een andere manier kijken naar zo'n gebouw dan jongeren van bijvoorbeeld een vwo. Studenten met een timmeropleiding zien bijvoorbeeld dat Auschwitz 2 nog slechter en gehaaster was neergezet dan Auschwitz 1. En ze hebben oog voor de trappen die uitgesleten zijn door de vele voetstappen, de leuning die versleten is door de vele handen. Dat maakte enorm veel indruk. Daardoor gingen ze anders naar de geschiedenis kijken - en daarin zat vooral de betekenis van het bezoek. Het laat zien dat vakmanschap ook een maatschappelijke dimensie heeft.”
Geen verlengstuk van de economie
Voor Meijerink is duidelijk waar het onderwijs zich naartoe moet bewegen. “De mbo’er is geen verlengstuk van de economie. We moeten af van het idee dat jongeren zo snel mogelijk productief moeten zijn. Onderwijs gaat ook over richting vinden in het leven, over zelfvertrouwen, over je plek als mens én vakmens.”
Daarom richt het practoraat zich niet op productiviteit, maar op persoonlijke ontwikkeling, beroepstrots en existentiële kracht. Dat maakt het ook tot een inspirerend voorbeeld voor andere scholen, ongeacht regio of onderwijsniveau.
Voorbeeld voor anderen
Het practoraat Betekenisvol Vakmanschap toont dat mbo-onderwijs meer kan zijn dan opleiden voor de arbeidsmarkt. Het is een plek waar jongeren ontdekken wie ze zijn, wat hen drijft, en hoe hun werk bijdraagt aan de wereld om hen heen. Zoals Steenhuis het treffend verwoordt: “De betekenis zit al in het vak. Wij helpen jongeren om die betekenis te zien, en te voelen dat hun werk ertoe doet.”
(Beroeps)onderwijs voorbij de meritocratie
Hoe zorgen we dat het mbo méér is dan een fabriek van diploma’s? Hoe komen we voorbij de fixatie op rendementscijfers? Hoe behouden we menselijke waardigheid, solidariteit en hoop als kompas in een tijd waarin prestatiedruk de boventoon voert?
Op vrijdag 21 november nodigen wij je uit voor een bijzondere bijeenkomst in Leerhotel Het Klooster in Amersfoort waarin we het meritocratisch ideaal – ooit een belofte van gelijke kansen, nu vaak een tiranniek project – onder de loep nemen. Samen met collega-bestuurders, leidinggevenden en toezichthouders verken je:
- hoe we voorbij de fixatie op economisch rendement kunnen kijken,
- welke plek levensbeschouwing kan innemen in het mbo,
- en hoe radicale hoop ons helpt nieuwe handelingsperspectieven te vinden.
Samen leven
Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.
