Verus over Staat van het Onderwijs 2025: ‘Goed onderwijs vraagt eigen visie, geen afvinklijstjes’

Opvallend is de constructieve toon van de Staat van het Onderwijs en de reflectie op het eigen handelen van de Onderwijsinspectie. Dat vormt een groot contrast met vorig jaar. Verus-voorzitter Mark Buck waardeert in het bijzonder het verhaal van inspecteur-generaal Alida Oppers, waarin zij het belang van de democratische rechtsstaat onderstreept én inzet op verbinding. Die benadering sluit aan bij onze overtuiging dat goed onderwijs vraagt om samenwerking en vertrouwen, in plaats van uitsluitend toezicht en standaardisering.

Tegelijk laat het rapport zien dat de druk op scholen groot blijft. Eén op de vijf scholen haalt volgens de Inspectie de basiskwaliteit niet, wat overigens niet per definitie betekent dat leerresultaten niet worden behaald. Mark Buck: “Wat verstaan we eigenlijk onder ‘kwaliteit’? Onderwijskwaliteit is méér dan cijfers en standaarden. Het gaat om persoonsvorming, gemeenschap en zingeving, en vraagt ruimte voor scholen om vanuit visie en identiteit onderwijs te maken. Goed onderwijs ontstaat niet enkel door controle, maar door vertrouwen in professionals.”

Volgens Buck is het tijd voor een fundamentele discussie over prestaties in het onderwijs. “De fascinatie voor meten en vergelijken heeft geleid tot een systeem waarin standaardtoetsen en afvinklijstjes leidend zijn geworden. Met de bundel Onderwijs voorbij de meritocratie roepen we op tot een rijker beeld van leerlingen.”

Hoogleraar Eddie Denessen pleit daarin voor het afschaffen van gestandaardiseerde toetsen als ordeningsinstrument: "Deze toetsen maken selectie en hiërarchie mogelijk. Het basisschooladvies vormt een belangrijk middel om leerlingen, en daarmee het onderwijssysteem, te rangschikken van laag naar hoog. Dat staat gelijkwaardigheid in de weg."

De Staat van het Onderwijs wordt deels gebaseerd op toetsresultaten die dus ter discussie staan. Buck roept de Inspectie op om samen met het onderwijsveld het gesprek te voeren over de waarde, beperkingen én gevolgen van ons huidige prestatiedenken.

Al langer liggen de basisvaardigheden in het Nederlands onderwijs onder een vergrootglas. Volgens de Inspectie zijn in het primair onderwijs goede stappen gezet in het verbeteren van de basisvaardigheden, maar blijven de zorgen over met name vmbo basis/kader en mbo bestaan. “Vanuit Verus erkennen we het belang van taal, lezen en rekenen, maar blijft tegelijkertijd waarschuwen voor een te smalle focus. Onderwijs is meer dan basiskennis. Ook morele, sociale en geestelijke vorming zijn essentieel voor geïnspireerd goed onderwijs”, licht Buck toe.

Opvallend is dat ook dit jaar veel herstelopdrachten betrekking hebben op het burgerschapsonderwijs, iets waar hoogleraar Renée van Schoonhoven in haar onderzoek overigens al eerder kritische kanttekeningen bij maakte. Op 60% van de scholen waar steekproeven zijn gedaan, is een herstelopdracht burgerschapsvorming meegegeven. Volgens de Inspectie ontbreekt het vaak aan samenhang, doelgerichtheid en herkenbaarheid. Ook Buck kijkt daar – net zoals Van Schoonhoven -kritisch naar. “Veel van onze scholen werken al jaren intensief aan burgerschap, juist vanuit hun eigen waarden en bestuurlijke koers. Verhalen van scholen als De Zevenster, het Emmauscollege en het Eckartcollege laten zien dat je op talloze manieren invulling kunt geven aan goed burgerschapsonderwijs.”

Afsluitend roept Buck op tot vertrouwen en ruimte: “Onderwijs begint bij mensen, niet bij modellen. Waak voor technocratie, en laat het systeem nooit belangrijker worden dan de inhoud. Alleen dan kunnen we recht doen aan het wonder van onderwijs, in ál zijn vormen.”