'Aandacht voor basisvaardigheden is belangrijk, maar het vergroten van het wereldbeeld van jongeren net zo’

Zo’n twintig jaar geleden begon Pauline Kraakman met werken als levensbeschouwingsdocent op het Emmauscollege in Rotterdam. Toentertijd kwam ze in een heel ervaren team terecht, waar ze makkelijk haar draai in kon vinden en de ruimte kreeg om zich te ontwikkelen. In de klas kregen veel leerlingen van huis uit ook nog het een en ander mee vanuit een eigen levensbeschouwelijk perspectief. Vandaag de dag merkt ook zij dat we ons in een seculariserende samenleving bevinden, ondanks dat de school haar katholieke identiteit zichtbaarder maakt. “We hebben vijf stappen teruggezet als het gaat om religieuze kennis onder jonge mensen. Nu moet ik aan een groot deel van de leerlingen uitleggen wie Abraham en Mozes zijn. Dat gezegd hebbende, leek levensbeschouwing vroeger een ‘suf’ vak wat er gewoon bij hoorde. Op school merk ik nu dat er juist wel meer interesse is, maar dat ze er ook harder voor moeten werken”, legt ze uit.

Op de vraag of die interesse voor levensbeschouwelijke burgerschapsvorming voortkomt uit existentiële vragen na corona, antwoordt Kraakman: “Ik denk dat leerlingen in deze leeftijdsgroep niet zozeer bezig zijn met de waaromvragen, maar vooral met een inhaalslag bezig zijn om zo veel mogelijk te ervaren.” Om leerlingen die wel op zoek zijn naar bezinning, ruimte en stilte te voorzien, organiseert Kraakman samen met de kloostercommissie voor kleine groepen van 12 leerlingen uit de bovenbouw kloosterweekenden. “We doen dat bewust in smalle groepjes, zodat ze de volle kans krijgen om zichzelf te leren kennen. Dit doen we aan de hand van wandelen, reflecteren en vieringen. Maar er is ook ruimte voor vrije tijd en bijvoorbeeld het spelen van Weerwolven. Ik vind het zo bijzonder dat leerlingen vrijwillig er voor kiezen om drie dagen met mij het klooster in te gaan, zónder telefoon.”

De weekenden werden de afgelopen jaren onder meer gespendeerd bij de Abdij van Doetinchem, St. Lioba in Egmond, De Spil in Hilversum en de Franciscanen in Megen. Allemaal plekken waar Kraakman warme banden heeft. “We houden ons in deze dagen bezig met wie je bent, wat je belangrijk vindt in het leven. Behalve de mooie gesprekken - leerlingen geven aan dat ze over persoonlijke dingen praten waar ze het nooit over hebben - ontstaan er ook mooie vriendschappen. We horen terug dat ze soms hele nachten praten, en ook hebben geleerd hun gevoelens te praten. Dan is het voor mij geslaagd”, vertelt Kraakman.

De levensbeschouwingsdocente is blij dat ze van haar schooldirecteur ruimte krijgt om het vak levensbeschouwing in een mooie combinatie met burgerschap neer te zetten. “Ik merk binnen het Emmauscollege een verschuiving naar meer aandacht voor persoonlijke ontwikkeling. Ik ken geen enkele school die zoveel doet aan levensbeschouwing als wij. De ruimte en tijd die wij krijgen in de bovenbouw - 1 uur in de week in kleine groepen van maximaal 16 leerlingen - zorgen ervoor dat we echt op die persoonsvorming kunnen zitten”, vertelt ze. En daarbovenop zijn er ook de kloosterweekenden, schoolreisjes én andere projecten in de buurt van de school.

Zo worden er door de professionalisering op het gebied van levensbeschouwelijke burgerschapsvorming steeds meer activiteiten voor leerlingen aangeboden. Zowel vrijwillig als onderdeel van het lesprogramma. Zo moeten leerlingen op het Emmauscollege elk jaar twee burgerschapspunten halen. Daarvoor moeten ze uit hun eigen comfortzone om buiten de school iets te ondernemen. Zo kunnen de leerlingen zich aansluiten bij de herdenking van het bombardement op Rotterdam en de brandgrenswandeling maken. Ook kunnen ze een actie opzetten voor de lokale voedselbank of wandelen ze met senioren in hun buurt. “Het wordt niet schoolbreed verplicht aan welke activiteit je mee moet doen. Leerlingen mogen echt zelf kiezen waar ze zich bij aansluiten. Ze mogen ook zelf met suggesties komen. Als een leerling zegt: ik geef hockeytraining. Dan telt een jaar training geven ook voor een burgerschapspunt. En zo waren er ook leerlingen die zelf bij het verzorgingshuis kerstkaarten maakten, cupcakes bakten met vluchtelingen of hielpen bij een scoutingkamp. Zo zorg je voor jezelf - je verruimt je blik -, elkaar en de wereld.”

Het Emmauscollege zet dus behoorlijke stappen om burgerschap vanuit een levensbeschouwelijke insteek aan te vliegen. Maar waar wil de school eigenlijk over vijf jaar staan op dit thema? Kraakman hoopt dat de luxe van het werken met kleine klassen, behouden blijft. Ook de weg die de school is ingeslagen rondom de persoonlijke insteek, is voor de levensbeschouwingsdocente van groot belang. “Ik hoop dat we in de jaren nog meer met werkvormen gaan werken. Je zit snel in een stramien dat de docent vertelt en de klas luistert. Dat is een valkuil. We moeten nog meer de leerlingen zelf aan het werk laten gaan en religie niet te veel plat slaan in verhalen. Religie is veelzijdig, daarom moeten we nog vaker de school uit. Denk aan excursies naar het Holocaustmuseum, de museumdagen in Rotterdam en samenwerken met organisaties als Stichting Vluchtelingenwerk en het COA. In deze excursies of schoolreisjes is het van belang dat de leerlingen er iets aan hebben, dat hun hoofden écht aan gaan. Dan zie je dat het vergroten van het wereldbeeld van deze jongeren net zo waardevol is als het werken aan de basisvaardigheden.”

Onze identiteitsadviseurs ondersteunen scholen en besturen bij vraagstukken rond identiteit, cultuur en persoonsvorming. Samen met jou werken zij aan een heldere visie, een doorleefde schoolidentiteit en een sterke verbinding tussen levensbeschouwing, burgerschap en onderwijspraktijk. Van visieontwikkeling en procesbegeleiding tot training, inspiratie en concrete handvatten voor de klas: onze adviseurs denken mee, begeleiden en vertalen ambities naar duurzame keuzes in beleid, schoolcultuur en dagelijks handelen.