Onderwijsraad kritisch op wetsvoorstel verduidelijking deugdelijkheidseisen

In 2022 kondigde de toenmalige regering aan dat zij een aantal belangrijke wettelijke eisen aan de onderwijskwaliteit wilde verduidelijken. Daarover gaat het wetsvoorstel Concretisering voorschriften inzake het ononderbroken ontwikkelingsproces, de kwaliteit van het onderwijs en het stelsel van kwaliteitszorg. Dit kwam afgelopen voorjaar in internetconsultatie. In het wetsvoorstel worden twee wettelijke eisen aan besturen en scholen die belangrijk zijn voor onderwijskwaliteit verder uitgewerkt: eisen rondom het ononderbroken ontwikkelingsproces van leerlingen en eisen met betrekking tot het stelsel van kwaliteitszorg. Volgens de regering worden deze eisen daarmee verduidelijkt en dragen ze daarmee beter bij aan de onderwijskwaliteit.

De Onderwijsraad is het daar niet mee eens. Aan de ene kant maakt de regering niet duidelijk waarom het verhelderen van deze deugdelijkheidseisen bijdraagt aan een betere onderwijskwaliteit. En aan de andere kant zorgt het wetsvoorstel op een aantal punten juist voor meer onduidelijkheid, aldus de Raad. Zo overlappen de nieuwe normen elkaar hier en daar, bijvoorbeeld waar gesteld wordt dat het onderwijs op een pedagogisch-didactisch deugdelijke wijze moet worden bezorgd én moet worden afgestemd op de onderwijsbehoeften van de leerlingen. Dit laatste is al onderdeel van pedagogisch-didactisch deugdelijk onderwijs.

Verder ziet de Onderwijsraad inhoudelijke verschillen tussen de wetstekst en de toelichting, bijvoorbeeld bij de door de wet geïntroduceerde plicht om evidence-informed te werken. De wetstekst laat hier meer ruimte dan de toelichting, wat kan leiden tot onduidelijkheid. Onduidelijkheid wordt ook gecreëerd door het gebruik van vage normen, zoals de genoemde “pedagogisch-didactisch deugdelijke wijze” en de nieuwe zorgplicht voor de bevordering van een kwaliteitscultuur. De Onderwijsraad schrijft dat de regering “ervoor heeft gekozen bestaande wettelijke normen te verduidelijken door méér wettelijke normen te stellen.” Volgens de Raad leidt dit niet per definitie tot meer duidelijkheid.

In meer algemene zin is de Onderwijsraad van oordeel dat het wetsvoorstel geen blijk geeft “van een duidelijke visie op de wijze waarop de overheid de onderwijskwaliteit kan borgen en wat daarin de rol is van wettelijke eisen.” De minister van OCW zou wel een beeld moeten hebben van deze sturingsmogelijkheden. Wettelijke eisen zijn slechts “een onderdeel van het palet aan sturingsmogelijkheden.” De Raad verwijst hierbij naar het interdepartementaal beleidsonderzoek Koersen op kwaliteit en kansengelijkheid uit 2022 en op zijn eigen recente advies Bekwaamheid beter borgen. Al met al adviseert de Onderwijsraad het ministerie het voorstel in deze vorm niet in te dienen.

Verus heeft eerder dit jaar samen met de andere profielorganisaties ook kritisch gereageerd op het wetsvoorstel toen er een internetconsultatie over gehouden werd. Onze reactie komt deels overeen met het advies van de Onderwijsraad. Wij wezen onder meer op de inperking van de vrijheid van inrichting en van de professionele ruimte die het wetsvoorstel met zich meebrengt en op het risico dat de onderwijsinspectie de nog steeds vrij open normen in het wetsvoorstel zelf gaat interpreteren. Hierdoor zou een verdere beperking van de ruimte voor scholen ontstaan. Ook plaatsten we kanttekeningen bij de uitwerking van de eis om evidence-informed te werken. Naar aanleiding van onze reactie zijn we op uitnodiging in gesprek gegaan met het ministerie. Dit goede gesprek zal nog een vervolg krijgen.