In een uitgebreid interview met het Nederlands Dagblad reageert Verus-voorzitter Mark Buck op de aangenomen motie in de Tweede Kamer over de verhouding tussen artikel 1 en artikel 23 van de Grondwet. Buck ziet hoe het debat vaak langs voorspelbare lijnen verloopt: “We hebben een probleem en dus moet er een wet voor komen. We hebben een incident op school, dan zal er wel iets mis zijn met de vrijheid van onderwijs.”
Volgens hem vragen incidenten in de eerste plaats om goed toezicht en zorgvuldige beoordeling, niet automatisch om inperking van onderwijsvrijheid. Tegelijkertijd legt hij de verantwoordelijkheid nadrukkelijk ook bij het bijzonder onderwijs zelf: “Niet het onderwijs kleurlozer maken, maar laten zien dat we kleur op de wangen hebben.” Vrijheid betekent dus niet terugtrekken of defensief opereren, maar zichtbaar maken waar scholen voor staan.
Artikel gaat verder onder de foto.
Vrijheid voor onderwijs
Twee prominente stemmen uit het onderwijsveld werken samen met Verus aan een herwaardering van de vrijheid van onderwijs. Theoloog Erik Borgman bracht in een recente blog zijn denklijn uit De school als bouwplaats opnieuw onder woorden. Hij spreekt over onderwijs dat hunkert naar bezieling en pleit voor een hernieuwde waardering van vrijheid als wederkerig principe: "De vrijheid om daaraan vorm te geven is er. Laten we die eindelijk weer omarmen. We moeten weer van vrijheid gaan houden. Niet alleen van onze eigen vrijheid, want dan ontstaat het gevaar dat we vooral zorgen dat gebeurt wat wíj willen. Nee, we moeten blij zijn met de vrijheid van anderen.”
Pedagoog Gert Biesta sluit daarbij aan, maar scherpt het begrip verder aan. Hij beschrijft de school als vrije ruimte tussen ‘thuis en straat’. Wil de school zo’n vrijplaats zijn, dan heeft zij daar zelf ook vrijheid voor nodig. Biesta pleit daarom niet primair voor vrijheid van onderwijs in de gebruikelijke betekenis, de vrijheid om een eigen richting of methode te kiezen, maar voor vrijheid vóór onderwijs: de ruimte die nodig is om onderwijs überhaupt onderwijs te laten zijn. Die verschuiving verlegt het debat van institutionele rechten naar pedagogische voorwaarden.
Artikel gaat verder onder de foto.
Tijdelijke pacificatie
De vraag hoe duurzaam de huidige politieke rust rond artikel 23 is, blijft intussen open. In het regeerakkoord bevestigen D66, VVD en CDA dat de vrijheid van onderwijs het fundament vormt van het bestel, met het oog op keuzevrijheid voor ouders en leerlingen. Voor Verus aanleiding om deze bevestiging te verwelkomen.
Toch waarschuwden Joost Röselaers en Gert-Jan Segers op 11 februari in Trouw dat deze rust misleidend kan zijn: Het is natuurlijk wachten op het volgende incident en de volgende rituele botsing over artikel 23. De aankomende periode, waarin het nieuwe kabinet-Jetten breder draagvlak zal moeten zoeken, kunnen we gebruiken voor vernieuwing van onze onderwijsvrijheid.”
Live podcastopname
Een dag later organiseerde Verus een breed gesprek over de invulling van deze oproep in een live-opname van pdcst drieëntwintig. Don Ceder (ChristenUnie), Marjolein Moorman (GL/PvdA), Joost Röselaers, Gert-Jan Segers, Daniëlle Woestenberg (CNV) en Frank de Wit (VOS/ABB) schoven aan bij Mark Buck. Deze vertegenwoordigers van verschillende politieke en maatschappelijke stromingen toonden aan dat een gesprek niet langs voorspelbare ideologische breuklijnen hoeft te lopen. Dat was ook de observatie van politiek journalist Niels van den Bovenkamp: “Stond artikel 23 van de Grondwet de afgelopen maanden geregeld ter discussie, in het debat over de onderwijsbegroting ging het er nauwelijks meer over.” Dat kan wijzen op relatieve rust, maar evenzeer op uitstel.
Artikel gaat verder onder de foto.
Vrijheid waarmaken
Reden om stil te blijven zitten is er dan ook niet. Als de vrijheid van onderwijs meer is dan een juridisch gegeven, moet zij ook pedagogisch en maatschappelijk worden waargemaakt. Er is, om de woorden van Verus-voorzitter Mark Buck te herhalen, ‘kleur op de wangen nodig’.
Dat kan bijvoorbeeld door actief te werken aan het welzijn van leerlingen. Volgens Louise Elffers, voorzitter van de Onderwijsraad, biedt het Nederlandse stelsel daar expliciet ruimte voor. In een recent interview zegt zij: "Het Nederlandse stelsel laat scholen toe de kerndoelen en hun eigen doelen te verbinden. Dat betekent dat scholen hun onderwijsproces zo kunnen inrichten dat het zowel bijdraagt aan kennisontwikkeling als aan welzijn. Scholen kunnen keuzes maken die passen bij hun identiteit, pedagogische aanpak en visie op zingeving.”
Voor het bijzonder onderwijs , de achterban van Verus, ligt hier een duidelijke opdracht én kans. De traditie van morele vorming, pedagogische visie en aandacht voor zingeving kan een wezenlijke bijdrage leveren aan inclusie en gemeenschapsvorming. Ook Elffers onderstreept dat perspectief: “Bewust keuzes maken over de invulling van onderwijs en welzijn, om leerlingen kennis te laten maken met de wereld én te helpen nadenken over de plek die ze daarin willen innemen.”
Samen besturen
Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen besturen. Verus wil randvoorwaarden scheppen voor geïnspireerd goed onderwijs. Dat doen we door betrokken te zijn bij elkaar en samen te verbinden als gemeenschap, met begrip voor de positie van leden die in hun eigen leergemeenschap functioneren. Bestuurlijke vraagstukken lossen we samen op, met hulp van collega-bestuurders of een adviseur.
