Een nieuw kookboek: garantie voor een smakelijke maaltijd…?

Bestuur en intern toezicht zijn, ieder vanuit hun eigen rol, verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit én het goede bestuur van hun schoolorganisatie. Dat vraagt niet alleen heldere afspraken, maar ook een gedeeld rolbewustzijn van de randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn. De nieuwe code voor het funderend onderwijs helpt daarbij. De basis ligt in vijf principes: verantwoordelijkheid, verbinding, lerend vermogen, integriteit en openheid. Deze zijn niet radicaal vernieuwend, maar wel herkenbaar.

Lerend vermogen: dit principe spreekt ons in het bijzonder aan. Het betekent dat in alle lagen van de organisatie, van leerling tot toezichthouder, de bereidheid moet bestaan om te leren én hierover open te zijn. Dat is de core-business van het onderwijs. Leren reflecteren, op eigen handelen en gedrag, en elkaar daarbij helpen: dat is essentieel. Het nieuwe kookboek geeft daarvoor richting, maar het echte werk begint bij jezelf. Want: van proberen kun je leren.

Veel elementen uit de bestaande codes Goed Bestuur van PO-Raad, VO-Raad en VTOI zijn herkenbaar terug te vinden. Nieuw is dat deze code uitgaat van vijf principes (in plaats van vier of zeven), en dat er extra accenten zijn toegevoegd. De belangrijkste nieuwe elementen:

• Interne verbinding als sleutelwoord: Bestuur, intern toezicht, medezeggenschap, schoolleiders, medewerkers, ouders en leerlingen worden gezien als partners in een gezamenlijk samenspel voor goed onderwijs. Een opdracht die heel passend is bij onze visie op goed onderwijs: iedereen nodig, vanuit zijn of haar eigen rol. Rolbewustzijn is daarbij wel heel belangrijk.
• Informele participatie: Bestuurders worden uitgedaagd om betrokkenen proactief te betrekken bij besluitvorming.
• Maatschappelijk verantwoordelijkheid: besturen zetten zich hiervoor in en leggen hierover verantwoording af. Dat is een nieuw element. Van het intern toezicht wordt op zijn beurt gevraagd om ingebed te zijn in een maatschappelijke omgeving. Toezicht dat vraagstukken in context kan plaatsen, voegt waarde toe. De netwerkrol van toezichthouders krijgt hiermee aandacht, natuurlijk in goed overleg met bestuurder.
• Een bestuurder werkt aan de eigen professionalisering door een keer in de vijf jaar deel te nemen aan accreditatie, zoals door de eigen sectororganisatie aangewezen. Een waardevolle poging om het vak steviger te positioneren, al is het geen garantie voor kwaliteit.
• Het intern toezicht blijft streven naar een eigen hoge professionele standaard en het onderhouden en verbeteren van de eigen deskundigheid. Daarnaast wordt van het intern toezicht gevraagd om een Toezichtsvisie en Toezichtskader te ontwikkelen.
• Veilige aanspreekcultuur: Bestuur en toezicht tonen voorbeeldgedrag en stimuleren een cultuur waarin respectvol aanspreken normaal is: essentieel voor een leven lang leren.
• Het intern toezicht ziet toe op de uitvoering van de integriteitscode en voert hierover regelmatig overleg met het bestuur, de medezeggenschap en interne en externe belanghebbenden. Een goed punt, maar het is de vraag wat regelmatig inhoudt en of dit in de praktijk van de grond komt.
• Wat betreft belangenverstrengeling geeft de code concrete handvatten mee:
  In het PO: er mogen geen zakelijke transacties plaatsvinden tussen de onderwijsorganisatie en bedrijven, waarin bestuurders of toezichthouders van deze onderwijsorganisatie zakelijke of (in)directe persoonlijke banden of belangen hebben.
  Wat betreft het VO: een bestuurder of toezichthouder kan niet tijdelijk werkzaam zijn bij of belangen hebben in een onderwijsadviesbureau dat voor de eigen onderwijssector werkt. Deze restrictie is een begrijpelijke aanscherping, gezien de incidenten van een half jaar geleden en een stimulans om zo zuiver mogelijk te opereren.

Een nieuwe code vraagt van besturen en toezichthouders om hiermee aan de slag te gaan. Onze governance-adviseurs en juristen staan klaar om bestuurders en toezichthouders te ondersteunen. Met diepgaande expertise en jarenlange ervaring in het werkveld zijn zij bij uitstek toegerust om samen met jullie aan de slag te gaan.

Concreet begeleiden we je graag bij:

• het voeren van de dialoog over de betekenis van nieuwe Governancecode;
• coaching van bestuurders;
• evaluatie van raden van toezicht en het maken van een Toezichtsvisie, Toezichtskader en een professionaliseringsagenda;
• het opstellen en uitvoeren van een integriteitscode en helpen met de implementatie;
• ook geven we masterclasses over besturen en toezicht houden (najaar 2025).

Onze begeleiding geven we vorm aan de hand van ons gedachtegoed rondom Geïnspireerd Goed Besturen. Naast het implementeren van de ‘nieuwe’ Governancecode, vinden we het daarom belangrijk om met bestuur en toezicht ook het fundamentele gesprek aan te gaan over waardoor ze worden geïnspireerd en waar hun bezieling op is gefundeerd.

Met Geïnspireerd Goed Besturen streven we naar het komen tot een ‘nieuw samen’. We geloven dat de pedagogische én levensbeschouwelijk maatschappelijke opdracht de magneet is die alle betrokkenen in het speelveld van het onderwijs bij elkaar brengt. Het brengt ons terug bij de bedoeling van goed onderwijs. Want voor ons geldt: een Governancecode is geen eindpunt, maar het begin van een betekenisvol gesprek. Daar dragen wij met overtuiging aan bij, vanuit visie én praktijk.

Op 9 september organiseren we van 16.00 tot 17.00 uur een webinar over de nieuwe Governancecode. Hierbij behandelen we de belangrijkste wijzigingen en aanvullingen én is er ruimte tot het stellen van vragen. Zo start je het schooljaar met alle kennis op zak over de nieuwe code.