Ik nodig jou met deze blog allereerst uit voor ons Onderwijsfestival over identiteit en diversiteit op 21 mei. Het is een prachtig programma! Maar ook nodig ik jou hiermee uit tips en mooie praktijkervaringen te delen die laten zien hoe we in het onderwijs gelijkwaardig met verschillen kunnen omgaan. Stuur die op, breng ze op 21 mei in, vertel ze aan jouw collega’s.
Ik wil je in deze blog vragen je te laten inspireren door het begrip ‘aandacht’. Natuurlijk, omdat inspiratie ertoe doet in het omgaan met diversiteit; dat zullen we samen verkennen tijdens ons Onderwijsfestival. Maar bovenal omdat ‘aandacht’ ons richting kan geven in ons denken en doen als het gaat om gelijkwaardigheid en inclusie. Niet om verschillen weg te poetsen en alleen overeenkomsten te benadrukken, maar om verschillen te belichten als een waardevolle bron van leren.
Schreeuw om aandacht
Van onze tijd en wereld wordt gezegd dat ze beheerst worden door een zogenoemde ‘aandachtseconomie’. Media, bedrijven, apps, reclames, ze vragen, ze schreeuwen om aandacht. Wie wil kan de hele dag door zijn aandacht schenken aan dat wat een algoritme je voorschotelt. Maar onze aandacht wordt daardoor vluchtig en versplinterd. Of zoals de bedenker van het woord ‘aandachtseconomie’, Herbert A. Simon, het formuleerde: ‘Een overvloed aan informatie leidt dus tot een tekort aan aandacht.’
Daarnaast is aandacht misschien ook wel lastig in een wereld waar mensen niet zelden tegenover elkaar staan, in gepolariseerde visies op goed leven. Op school en wereldwijd. Misschien is er minder sprake van verzuiling, maar ‘verbubbeling’ zien we maar al te vaak. Ieder zijn eigen bubbel. Is aandacht dan geen illusie? Zeker aandacht voor degene die wezenlijk anders denkt of leeft dan jij?
Aandacht als naastenliefde
Mede geïnspireerd door Franciscus van Assisi riep de Franse filosofe Simone Weil (1909-1943) begin vorige eeuw mensen op werk te maken van de aandacht, als een krachtige vorm van naastenliefde. ‘Aandacht is de meest zeldzame en pure vorm van gulheid,’ schreef ze. Hiermee bedoelt ze niet een vorm van concentratie, met het puntje van je tong gefocust op een specifieke taak gericht zijn. Voor haar is aandacht een levenshouding, een gelovige levenshouding. Voor Weil betekende dit bijvoorbeeld dat ze, zelf uit een gegoede familie en met een kwetsbare gezondheid, ging werken in een fabriek om aandachtig één te zijn met de uitgebuite arbeiders. Aandacht als actieve vorm van geloof.
Voorwaardelijk voor die aandacht vond Weil ‘de-creatie’. Zij zegt dat elke vorm van liefde, voor een ander mens, voor de wereld, voor God, pas mogelijk is als een mens ‘afstand doet van onze denkbeeldige plaats in het middelpunt van de wereld.’ Wezenlijk voor de aandacht waarover Weil spreekt, is de overtuiging dat een ander aan jou gelijk is. Niet in manier van leven, visies en gedrag, maar wel in waarde. Aandacht draagt daardoor bij aan samenleven in gelijkwaardigheid.
Jouw ervaringen
Daarom ben ik benieuwd naar tips en praktijkervaringen in jouw onderwijs. Als aandacht jou inspireert in jouw visie op en praktijk van gelijkwaardigheid en inclusiviteit, dan is dit ongetwijfeld terug te zien in de verhalen die je vertelt, het aanname- en toelatingsbeleid, de diversiteit in je schoolbibliotheek, de ruimte in je levensbeschouwelijk onderwijs, de excursies die je organiseert, maar ook in de grenzen die je stelt.
Aandacht leert je naar de ander kijken als een waardevol mens. Een mens die verschilt van jou en daarom een bron van leren is. Want als de volgende spreuk ergens moet gelden, dan zeker in het onderwijs: ‘Alles wat je aandacht geeft, groeit.’
