Van rennen naar raken: tijdsorkestratie als nieuw leiderschapsrepertoire

Deze nieuwe publicatie ontstond niet achter een bureau, maar in co-creatie met Verus-leden. Een jaar lang trokken Van der Zee en Van Putten op met zes directeuren uit het primair onderwijs in een kennisalliantie: acht bijeenkomsten waarin de deelnemers hun tijdsdilemma’s inbrachten, literatuur lazen, kleine interventies uitprobeerden en daarop reflecteerden. Zo ontstond een gedeelde taal, richting en repertoire om anders met tijd om te gaan.

Van der Zee schetst hoe scholen worden overvraagd: “Wettelijke eisen en maatschappelijke verwachtingen stapelen zich op, waardoor de reflex ontstaat om harder te lopen. In de alliantie bleek dat tempo niet de kern raakt: het echte vraagstuk is richting: weten wat ertoe doet en dáárop tijd durven zetten. Dat inzicht bood schoolleiders ruimte om uit de razende stilstand te komen.”

Met de kennisalliantie is gekozen voor een open ontdekkingstocht. Elke sessie begon bij concrete casussen (denk aan volle agenda’s of mentale druk), werd verdiept met inspiratie van denkers. In de latere sessies werden ook praktijkproeven besproken, van vergaderritmes tot dagopeningen, die de deelnemende directeuren tussentijds testten op school. Die cyclische aanpak leverde verrassingen op: schoolleiders legden zelf de brug tussen dagelijkse tijdsknel en bredere cultuurpatronen, en ontdekten zo hun handelingsruimte.

“We zetten met de bundel tijdsorkestratie neer als alternatief voor tijdsmanagement”, legt Van Putten uit. “Waar managen stuurt op efficiëntie, richt orkestreren zich op betekenis, ritme en afstemming.” Daarbij is oog voor het juiste moment, naast kloktijd. Het doel? “Resonantie. De momenten waarop de ogen van leerlingen en collega’s oplichten. Dat vraagt om andere grondhouding en een gemeenschappelijke taal om keuzes te maken.”

Om die grondhouding hanteerbaar te maken, put de publicatie uit de benedictijnse traditie: ritme, stilte, aandacht en het cultiveren van een dagorde. De alliantie vertaalde dat in kleine, testbare routines: de kunst van beginnen en ophouden, in het moment zijn, werken met dagblokken, en teamrituelen (stille start, heldere afsluiting). Van der Zee: “De werkvormen zijn dus niet instrumenteel, maar wel praktisch. De keuzes brengen rust en focus, zonder meteen het hele systeem overhoop te gooien.”

De inzichten uit de kennisalliantie laten zien dat schoolleiders niet hoeven te wachten op beleidswijzigingen om anders met tijd om te gaan. Het begint juist in de dagelijkse schoolpraktijk. Van Putten stelt: “Niemand is vóór een hypernerveuze samenleving. We verlangen allemaal naar meer ontspanning, maar vaak ontbreekt het aan verbeeldingskracht om voorbij de hypernervositeit te komen. Over oplossingen wordt óf op politiek systeemniveau, óf op het individuele niveau gesproken. Wat wij doen, geworteld in gesprekken met schooldirecteuren, is juist een middenweg laten zien: hoe je op het niveau van je eigen school gezamenlijk concreet anders met tijd kunt omgaan. Daarin zijn wij eigenlijk pioniers.”