Kamerdebatten onderstrepen belang mentaal welzijn: ‘Hebben we moed om onze meetdrang los te laten?’

Tijdens het debat over mentaal welzijn werd duidelijk dat de psychische druk onder jongeren hoog is, iets wat onderstreept wordt door recente onderzoeken. Kamerleden benoemden uiteenlopende oorzaken: van financiële stress onder studenten tot discriminatie, het verdwijnen van opleidingen en de maatschappelijke gevolgen van internationale conflicten zoals de oorlog tussen Israël en Gaza. De recente bezuinigingen in de Voorjaarsnota, die vooral leerlingen in kwetsbare situaties raken, vormden daarbij een rode draad in de bijdragen.

De minister gaf aan de zorgen serieus te nemen en benadrukte het belang van zingeving, verbondenheid en gemeenschapszin. "Onderwijs is allereerst het vormen van jonge mensen tot volwassen burgers", aldus Bruins. Kamerleden als Don Ceder (ChristenUnie) onderstreepten dat met een pleidooi voor persoonsvorming, reflectieplekken op scholen en een betere toerusting van leraren in hun pedagogische rol. Een ander pijnpunt is aanscherping van bestaande regels: onderwijsgeld mag straks niet meer voor sportvoorzieningen worden gebruikt. Tienduizenden studenten worden mogelijk de dupe van deze aanscherping, waarbij de Kamer ook zorgen uit over het effect van het wegvallen van sport op hun mentaal welzijn.

In een ander debat diezelfde week werd kritisch gekeken naar het functioneren van toetsing en examinering in het onderwijs. “Zorg dat de toets weer een instrument wordt in handen van de onderwijsprofessional,” stelde Aant Jelle Soepboer (NSC) in zijn openingsbijdrage. De Kamer toonde zich kritisch over de rol van de doorstroomtoets. Volgens Marleen Haage (GL/PvdA) worden er teveel functies toegekend aan één toets, wat het pedagogisch effect ondergraaft. Ilana Rooderkerk (D66) en Martin Oostenbrink (BBB) refereerden aan het rondetafelgesprek dat onlangs werd gehouden en wilden een reactie van de staatssecretaris op deze kritiek van experts.

Staatssecretaris Mariëlle Paul toonde zich terughoudend en benadrukte de toets als objectieve maatstaf, nodig om onderadvisering tegen te gaan. Haar bijdrage werd door meerdere Kamerleden als onvoldoende overtuigend ervaren, vooral omdat zij weigerde in te gaan op de gevolgen van de bezuinigingen in de Voorjaarsnota.

Kamerlid Chris Stoffer (SGP) ging concreet in op de scholen (van Spaarnesant en SaKS) die de doorstroomtoets niet wilden afnemen. Volgens Stoffer hebben deze scholen laten zien dat ze voor kwaliteit en vakmanschap gaan. Het Kamerlid is daarom niet overtuigd van de aanpak van de staatssecretaris: ‘al dat bestuurlijk geweld is echt niet nodig.' Hij vroeg aan de staatssecretaris om nog eens op de situatie te reflecteren.

Beide debatten raken aan fundamentele vragen over de inrichting van het onderwijs. Soepboer stelde retorisch: “Hebben wij de moed om onze meetdrang los te laten?” NSC-Kamerlid Faith Bruyning trok die vraag breder: volgens haar zijn veel mentale problemen het gevolg van hoe wij de samenleving hebben ingericht: prestatiegericht, individualistisch, en gebaseerd op selectie. “Wat nodig is, is een waardendiscussie over waar we naartoe willen met elkaar.”

Verder pleitte minister Bruins voor een breder gesprek over wat het betekent om van betekenis te zijn voor anderen, en de rol van zingeving in het leven van jongeren. Daarbij erkende hij dat het sentiment van ‘hoger is beter’ schadelijke effecten heeft op het welzijn van jongeren. Dit is iets waar zelfs VVD en PVV zich dit keer kritisch over uitlieten.

Verus herkent in beide debatten de roep om ruimte: ruimte voor mensgerichte vormen van onderwijs, voor de professional in de klas, en voor zingeving en gemeenschap als fundament van vormend onderwijs. Wij blijven deze ontwikkelingen op de voet volgen en zetten ons in voor een onderwijspraktijk waarin leerlingen en studenten niet alleen kennis opdoen, maar ook leren leven. Dit pleidooi komt ook terug in de brief die wij voorafgaand aan deze debatten aan de Kamercommissie stuurde.