Publicatie-
datum:

24 januari 2024

Publicatiedatum: 24 januari 2024

Een laag cijfer voor een toets? Dan had je maar beter moeten leren. Depressieve gedachten? Gewoon er meer over praten, dan lost het zich wel op! Of val je buiten onder de gemiddelde norm? Dan is wellicht speciaal onderwijs een betere plek. Dit zijn enkele gedachten die vanuit de maakbaarheidsgedachte spelen in de huidige samenleving. “We zijn onderwijs als een machine gaan zien. Dit moet anders”, stelt Bert Wienen. “Je kunt kinderen niet verantwoordelijk houden voor hun eigen slagen of falen. En we moeten stoppen met overal een specifiek label op te plakken. We willen alles maar verklaren op basis van het individu, maar we vergeten naar de context in het geheel te kijken.” Zo geeft hij het voorbeeld van een havo 2-leerling, die in de les Nederlands te horen kreeg dat de toets van vorige week door de klas niet goed is gemaakt. De leraar gaf daarbij aan dat hij twijfelde of zijn uitleg wel voldoende was geweest. “De leerling dacht in eerste instantie: knap dat de docent dit zegt. Maar later in de les ontstond een ander gevoel: de leerling stak een vinger en werd niet gezien, terwijl ondertussen het cijfer wel impact op de lijst heeft. Daar laten we het probleem bij de leerling liggen."

Het welbevinden van leerlingen

Wienen is betrokken bij een groot onderzoek op zeven scholen in Zwolle, waarbij jongeren met angstklachten een aantal jaren worden gevolgd. Na analyse van alle verzamelde data samen met jongeren en mentoren blijkt dat twee factoren cruciaal zijn bij de ontwikkeling van klachten rondom angst: de mate van verbondenheid met de school en de pedagogische relatie. “Hiervoor zijn niet eerst interventies nodig. Het gaat om of de leerling het gevoel heeft dat hij of zij wordt gezien en bij de schoolcontext hoort. We moeten inclusie dus ook aanvliegen vanuit de context. Heeft de leraar ook ruimte en kansen om naar het kind als geheel van de mini-samenleving in de school te kijken?” Erkennen we nog dat kinderen heel erg opknappen van een goede rekenles en dat taalverwerving echt nodig is om kennis te verwerven over de samenleving?

Het verlangen bij scholen om anders naar leerlingen te kijken en af te stappen van de maakbaarheidsgedachte, ziet Wienen zeker wel. Maar om deze verandering in te zetten, blijkt lastig. “Deze generatie groeit op met het idee: of je lost je eigen problematiek op, of je gaat naar een professional. Het spreken over kwesties met een mentor, medeleerlingen of iemand anders die je gewoon goed kent, wordt niet als een optie gezien. We moeten hen leren dat er juist nog heel veel tussenin zit. Daarbij zit ook een stuk vertrouwen teruggeven aan het vak van de leraar én ouders niet blijven aanspreken op het individuele kind.” Daarmee doelt Wienen op dat je ouders ook als groep kunt aanspreken om zo een gemeenschap rond de groep te vormen. Dus: wat gaan jullie als groep ouders doen om ervoor te zorgen dat deze klas met elkaar jaar een goed jaar ervaart? Een community van ouders rondom de klas of groep, waarin het gezamenlijkheidsgevoel naar voren komt, is essentieel. Daarom werkt Wienen ook aan een specifiek ouderavondspel, waarmee ouders samen met elkaar de dialoog over opvoeding en hun waarden aangaan. “Als ook ouders de neuzen dezelfde kant op hebben, kunnen we gezamenlijk kinderen leren over het samen oplossen van conflicten, de dilemma’s in het leven of omgaan met dingen die je niet leuk vindt.”

Pedagogisch perspectief

Om onderwijs vanuit een meer pedagogisch perspectief aan te vliegen, is de vrijheid voor en vertrouwen in onderwijsprofessionals een essentiële factor. “Leraren zijn namelijk degenen die kinderen ruimte geven om zich in het grotere geheel van onze samenleving te ontwikkelen. Die verantwoordelijk zijn om het onderwijs elke dag weer te ontwikkelen op basis van dat wat zich aandient. Basisvaardigheden als lezen, schrijven en rekenen heb je daarbij nodig. Maar je moet de school ook erkennen in wat het ten diepste is. Kinderen krijgen heel de dag door social media, continue cijfers via de app allerlei beelden op zich af waaraan ze moeten voldoen: hetgeen wat de norm is. Terwijl scholen voor mij juist plekken zijn waar kinderen in alle rust mogen nadenken over de wereld van morgen. Een wereld die er nog niet is. Kan het nog een plek zijn waar, door eerst kennis te hebben opgedaan, sociale verbeelding wordt geoefend?”

Daar moet de overheid en samenleving wel een faciliterende rol in spelen, aldus Wienen. “Met allerlei haastige maatregelen gaan we het niet redden. Het lerarentekort moet worden opgelost, we moeten ouders breder benaderen als groep en we moeten leerlingen die ‘buiten de boot vallen’ niet vanuit één hypothese benaderen. Laten we niet te snel denken dat wanneer een leerling uitvalt het wel aan hem of haar zal liggen. Maar breed kijken: hoe bouwen we onderwijscontexten en wat hebben die contexten nodig van de samenleving, van de overheid en de wetenschap om zich verder te ontwikkelen. Niet meegeven dat kinderen slachtoffers zijn van de wereld zoals het nu is, maar juist de bouwers van de samenleving van de toekomst zijn. We moeten hen de hoop laten zien, voor de toekomst en een betere wereld.”

Netwerkbijeenkomst

Op vrijdag 2 februari a.s. organiseert Verus in samenwerking met het Expertisecentrum Onderwijs & Identiteit en de Theologische Universiteit Utrecht de netwerkbijeenkomst Van individueel naar inclusief onderwijs. Bert Wienen zal hierbij als gastspreker aanwezig zijn en spreken over o.m. zijn boek. Hij gaat onder meer in op wat wij definiëren als normale kinderen en hoe we omgaan met kinderen die wij niet ‘normaal’ vinden. En legt de metafoor van de koekoek uit: ‘welke eieren hebben we uit het onderwijsnest gegooid en welke eieren van de koekoek moet het onderwijs nu uitbroeden?’ Hierbij gebruikt hij praktijkvoorbeelden en spreekt hij zijn zorgen uit voor het voortbestaan van goed onderwijs als we te weinig aandacht besteden aan de context en benadering van inclusie. In de middag is er ook ruimte voor reflectie en praktijkervaringen delen.

Samen leven

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.

Verus

Gerelateerde berichten