Publicatie-
datum:

23 november 2023

Publicatiedatum: 23 november 2023
Onderwijs en samenleving Samen besturen

In de aanloop naar de stembusgang peilde Verus het politieke sentiment onder zijn leden. Ruim 360 personen, bestuurders en directeuren reageerden. We vroegen naar de waardering voor het onderwijsbeleid van het kabinet Rutte IV (5,3), de voorkeurspartij vanuit onderwijsoogpunt (D66, ChristenUnie, GroenLinks/PvdA, CDA en NSC vormden in deze volgorde de top-5 top vijf) en welke partijen, opnieuw op basis van hun onderwijsplannen, onderdeel uit zouden moeten maken van de nieuwe coalitie (dezelfde partijen, waarbij CDA en NSC qua voorkeurspositie van plek wisselen). In deze infographic zie je de complete resultaten in één oogopslag.

Onderwijs in het regeerakkoord

We vroegen de respondenten ook om een korte boodschap ten behoeve van de onderwijsparagraaf in het nieuwe regeerakkoord. Voor dit artikel zijn we in deze boodschappen gedoken. Wat is volgens de respondenten belangrijk voor het onderwijsbeleid van het komende kabinet? Zo’n 230 respondenten (ruim 60%) gaven een advies. Als we die adviezen op een rijtje zetten, zien we dat er 33 thema’s twee of meer keer worden benoemd, zoals in bijgaande grafiek is te zien.

Verschillende respondenten benoemen meerdere van deze thema’s in hun boodschap. Vijf thema’s worden duidelijk vaker genoemd dan de andere. De meest gehoorde wens (48 keer genoemd) is dat er een einde komt aan de vele subsidies en dat deze vervangen worden door structurele bekostiging. Deze wens wordt op de voet gevolgd door de roep om vertrouwen in de sector (46 keer genoemd) en het geven van ruimte aan het veld (28). De top vijf van wensen wordt afgesloten met het terugdringen van het lerarentekort (26) en het verhogen van de bekostiging (24).

Vertrouwen

In de aanloop naar de vorige verkiezingen in maart 2021 hield Verus ook een ledenpeiling. Ook toen was een belangrijke boodschap aan het kabinet “Geef de sector vertrouwen”. Deze scoorde zelfs het hoogst. De andere thema’s uit de top vijf van 2021 worden dit keer niet of veel minder vaak genoemd: hogere salarissen voor leerkrachten (de salariskloof tussen po en vo is inmiddels gedicht), kansengelijkheid, kleinere klassen en passend onderwijs. Opmerkelijk is in het bijzonder dat kansengelijkheid en passend c.q. inclusief onderwijs zo weinig worden genoemd, terwijl dat thema’s zijn waar veel over te doen is. In plaats van in, of dicht bij de top vijf behoren ze beide tot de minst genoemde thema’s. Wellicht vinden de respondenten dat op deze thema’s de overheid nu niet aan zet is.

Overkoepelende thema's

Wanneer we van een wat grotere afstand naar de onderwerpen kijken die de respondenten opnemen in hun boodschap aan het nieuwe kabinet, kunnen we ze indelen in een aantal grotere blokken van met elkaar samenhangende thema’s, zoals in onderstaande grafiek te zien is.

Meer ruimte voor de sector (vertrouwen, minder regels, vrijheid, etc.) is dan duidelijk de meest gehoorde wens, gevolgd door de roep om minder subsidies en meer (hogere) structurele bekostiging. Het blok overige onderwerpen buiten beschouwing gelaten bestaat de derde groep thema’s uit wensen met betrekking tot specifieke groepen in en rond de school: leerlingen (meer tijd en aandacht voor hen), leraren (o.a. werkdruk en autonomie, exclusief lerarentekort), schoolleiders (o.a. tekort en salaris) en ouders (o.a. hun rol). De vierde plaats wordt ingenomen door onderwerpen gerelateerd aan lange termijn beleid en visie (met name van de overheid). Op deze manier gekeken naar de onderwerpen die de respondenten belangrijk vinden belandt het lerarentekort plek vijf. Wensen die gaan over de onderwijsinhoud (curriculum, basisvaardigheden, burgerschap, etc.) nemen gezamenlijk de zesde plaats in.

De nieuwe coalitie

Het vormen van een nieuw kabinet wordt waarschijnlijk niet eenvoudig. Het meedoen van de PVV lijkt onvermijdelijk, maar hoeveel water wil deze partij bij de zeer rechtse wijn doen, hoeveel antirechtstatelijke en onrealistische punten wil ze inleveren en, ook niet onbelangrijk, is ze in staat om bekwame bewindspersonen te leveren? De vergelijking met de kabinetsdeelname van de LPF (2002 – 2003) dringt zich wat dit laatste betreft op. Zo zijn er nog veel meer bespiegelingen mogelijk, maar wij focussen hier op de mogelijkheden van een kabinet dat politieke voorkeur vanuit onderwijsperspectief van de leden van Verus weerspiegelt. Hieronder de verkiezingsuitslag (donderdagochtend 23 november, 12:00 uur) en de keuze van leden van Verus. Beiden worden om de beurt weergeven en via het pijltje kun je vergelijken.

Coalitiemogelijkheden die aansluiten bij wensen van de Verus-achterban zijn er zeker op papier, maar of ze realistisch zijn? In onze peiling vroegen wij de respondenten naar hun voorkeurspartijen voor de nieuwe coalitie. Dat zijn in deze volgorde: D66, ChristenUnie, GroenLinks/PvdA, NSC en CDA. Hoewel GroenLinks/PvdA en NSC op zich mooie uitslagen halen, behaalt een coalitie van de vijf voorkeurspartijen slechts 62 zetels, dus bij lange na geen meerderheid. Wanneer de nummer zes uit de voorkeurslijst van de Verus-achterban (de VVD) ook zou aanschuiven ligt een meerderheid wel binnen bereik: 86 zetels. Los van de inhoudelijke verschillen tussen deze partijen, is een zespartijenkabinet wel erg veel van het goede. Voor een meerderheid zijn deze zes partijen echter niet allemaal nodig. Ook met vijf partijen (ChristenUnie, GroenLinks/PvdA, NSC, CDA en VVD; 77 zetels), of zelfs vier partijen (D66, GroenLinks/PvdA, NSC en VVD; 78 zetels) is een meerderheid mogelijk waarin de leden van Verus zich redelijk tot goed zouden herkennen, want met minstens drie van de voorkeurspartijen. Dit betekent wel dat VVD en zeker GroenLinks/PvdA flink over hun eigen schaduw heen moeten springen, maar dat is in het verleden vaker gebeurd. Grootste probleem vanuit de verkiezingsuitslag gezien is dat in deze varianten de PVV buiten spel staat. Mocht een van deze varianten al op tafel komen, dan zal dat waarschijnlijk pas ver in het formatieproces gebeuren.

Andere mogelijkheden

Dan kijken we nog kort naar een aantal andere coalitiemogelijkheden. Een driepartijenkabinet dat in meerderheid bestaat uit partijen die goed scoren op de wensenlijst van Verusleden (GroenLinks/PvdA, NSC en VVD) leek op basis van de peilingen mogelijk, maar blijft met de werkelijke verkiezingsuitslag steken op 69 zetels. Er zijn wel coalities van drie partijen mogelijk, PVV, VVD en NSC (81 zetels), of PVV, GroenLinks/PvdA, NSC (82 zetels), maar deze zijn vanuit het perspectief van de leden van Verus onaantrekkelijk, dan wel op basis van de standpunten onrealistisch. Een optie ‘over links’ is uitgesloten en zelfs als NSC en CDA zich daaraan zouden wagen haalt een dergelijk coalitie slechts 75 zetels en bestaat uit maar liefst 9 partijen. Inclusief de hele top vijf voorkeurspartijen van onze respondenten, dat wel. Maar het is niet realistisch. Een coalitie over rechts met vier partijen, de veelgehoorde combinatie van PVV, VVD, NSC en BBB haalt een comfortabele meerderheid van 88 zetels. Maar deze combinatie zal de achterban van Verus, hoewel de vrijheid van onderwijs in deze coalitie waarschijnlijk ongemoeid blijft, niet erg plezieren.

Het is nu aan de partijen om in het ingewikkelde politieke landschap tot een stabiele meerderheid te komen in de Tweede Kamer. Dat zal een hele kluif worden. Net als het schrijven van een goede onderwijsparagraaf. Laten de coalitiepartners zich daarbij vooral laten inspireren door de adviezen van de leden van Verus!

Samen besturen

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen besturen. Verus wil randvoorwaarden scheppen voor geïnspireerd goed onderwijs. Dat doen we door betrokken te zijn bij elkaar en samen te verbinden als gemeenschap, met begrip voor de positie van leden die in hun eigen leergemeenschap functioneren. Bestuurlijke vraagstukken lossen we samen op, met hulp van collega-bestuurders of een adviseur.

Verus

Gerelateerde berichten