Publicatie-
datum:

7 december 2023

Publicatiedatum: 7 december 2023

Een week daarvoor gaf bijna een kwart van de kiezers zijn vertrouwen aan Geert Wilders, en 29% van de scholieren stemde op de PVV of FvD. Hoe deze score te interpreteren? Is het een opgestoken middelvinger naar ‘Den Haag’? Is het onversneden discriminatie en racisme? Is het meesurfen op het volkssentiment? Schiet het burgerschapsonderwijs tekort? Het speelt wellicht allemaal een rol, maar het raakt de kern denk ik niet. Veel waarschijnlijker vind ik de interpretatie van de WRR over ‘afgehaakte’ burgers. Veel mensen hebben het gevoel de ‘grip’ op hun leven te zijn kwijtgeraakt. De buurt die in hoog tempo verandert, waardoor je je een vreemde voelt. Boeren, die afhankelijk zijn van wisselend en onvoorspelbaar beleid. Steeds meer formulieren die je niet begrijpt. Alleen nog digitale loketten, je krijgt geen levend mens meer aan de lijn. Om gek van te worden, gek van machteloosheid. Bestaanszekerheid is niet genoeg, greep op je eigen leven is essentieel om het gevoel te hebben mee te kunnen doen.

Les verstoren

Een collega vertelde me dat leerlingen op een school in Amsterdam steeds weer de les over seksualiteit en seksuele diversiteit aan het verstieren waren. Ze verstoorden de les, gaven flauwe antwoorden, wilden duidelijk niet meedoen. Toen de boel werd ‘stilgelegd’, en de docent aan hen vroeg ‘waarom doen jullie zo?’, ontstond een echt gesprek. ‘We hebben het gevoel geïndoctrineerd te worden. We horen hier iets heel anders dan wat we thuis horen.’ Deze leerlingen hadden het gevoel de ‘grip’ op dit delicate onderwerp te verliezen. Hen werd niet gevraagd hun opvattingen te veranderen. Wel werd geoefend in respectvol spreken met elkaar. De democratische rechtsstaat in de praktijk, zonder dat de term genoemd werd.

We moeten (nog) beter luisteren naar het ongenoegen, hoor ik vanuit Den Haag. ‘Een tandje erbij’, zegt de onderzoeker van het burgerschapsonderwijs. De president van de Hoge Raad heeft de verhuisdozen met brieven van afgehaakte ‘soevereine’ burgers op de gang staan. Zijn ze al uitgepakt? Is het gesprek al gezocht?

Uitnodigen tot gesprek

Docenten kunnen niet anders dan het gesprek aangaan. Zij moeten niet alleen luisteren, maar ook iets terugzeggen, en een uitnodigende en begaanbare weg wijzen. ‘Een tandje erbij’? Als je betere scores wilt in je onderzoek, of het Inspectiebezoek wilt overleven, prima. Als je leerlingen serieus wilt nemen, is de zoekende en verbindende omweg van het echte gesprek nodig. De verhuisdozen dicht laten, en om de problemen heen gaan? Dat zal niet lukken, want leerlingen zullen de les verstieren. Dat is heel begrijpelijk als je het gevoel hebt de ‘grip’ op je leven te verliezen.

Burgerschapsonderwijs dreigt het duizend dingen-doekje te worden, om de gevolgen te matigen van beleid dat dertig jaar lang de onzekerheid van burgers (!) heeft vergroot, mede omdat ze vooral werden aangesproken als consument. Ook wordt het burgerschapsonderwijs sterk gestempeld door angst voor verkeerde opvattingen en praktijken. Gevolg van deze aanpak: niet de overheid, maar burgers (in de dop) worden geproblematiseerd. Wij zijn niet naïef: waar anti-rechtsstatelijkheid aan de orde is, moet het worden aangepakt, en gedegen kennis is heel belangrijk. Echter, de meeste burgers snakken naar een overheid die perspectief biedt om vervolgens burgers ook aan te kunnen spreken op hun ‘betere ik’. Het zou daarom veel positiever en vruchtbaarder zijn wanneer het overheidsbeleid en het burgerschapsonderwijs zich zouden richten op ‘grip’ op het eigen leven, en op toerusting om dat eigen leven ook in dienst te stellen van het goede (samen) leven: pedagogisch burgerschapsonderwijs. Verreweg de meeste burgers in de dop verdienen dat, en verlangen ernaar.

Samen leven

Deze pagina is onderdeel van ons domein Samen leven. Verus wil bijdragen aan een vrije, inclusieve en pluriforme samenleving. Nu en in de toekomst. Dit doen we door invulling te geven aan de vrijheid van onderwijs met geïnspireerd goed onderwijs en met oog voor maatschappelijke problemen en kansen.

Verus

Gerelateerde berichten