U bent hier

Kledingvoorschriften in het onderwijs: van burka tot crop top

Cultuur | Identiteit
PO | VO | MBO | HBO | WO

Recent was in het nieuws dat een middelbare school ouders een brief stuurde met kledingvoorschriften voor de leerlingen. Mag een school kledingvoorschriften stellen? Ja. Onder bepaalde voorwaarden.

In de brief van de school staat dat ze leerlingen die met te korte broeken, rokjes en truitjes 'zoals deze worden gedragen op het strand of bij het uitgaan' naar school komen en leerlingen die niet gekleed zijn volgens de 'maatstaven' van de school, verzoekt om naar huis te gaan en iets anders aan te trekken.

Uit de reacties in de media blijkt dat de meningen ten aanzien van dit kledingvoorschrift sterk uiteen lopen. Zo vindt de één dat leerlingen kleding moeten kunnen dragen waar ze zich lekker in voelen, dat kleding voor leerlingen een manier is om zich te uiten en dat dit bij hun ontwikkeling hoort. Tegelijkertijd klinkt het geluid dat het binnen de algemene fatsoensnormen en waarden past dat in een schoolomgeving andere kleding gedragen wordt dan op het strand of bij het uitgaan. De precieze lengte van de rokjes, truitjes en broekjes was ook een issue.

Kledingvoorschriften. Het mag…

De vraag die onvermijdelijk rijst is of een school wel kledingvoorschriften mag stellen. Dit is mogelijk. Scholen hebben de vrijheid om regels in dit verband op te stellen. In het navolgende wordt hierop op hoofdlijnen ingegaan.

…met een doel

De school mag bijvoorbeeld petten, mutsen, hoofddoekjes, kleding waarbij blote huid te zien is zoals crop tops (dit zijn naveltruitjes), broeken met hele korte pijpen (bijvoorbeeld broeken waar de billen uit floepen) en slippers verbieden. 

Behalve het verbieden kan ook bepaalde kleding worden voorgeschreven. Hierbij kan gedacht worden aan rokken die tot onder de knie reiken.

Van belang is wel om te motiveren wat het doel is van het kledingvoorschrift. Hierbij kan bijvoorbeeld aangegeven worden dat kleding de drager en anderen niet in gevaar mag brengen. 

Daarnaast moeten de kledingvoorschriften: 

  • voor alle leerlingen gelden
  • ondubbelzinnig zijn 
  • breed worden gecommuniceerd. 

In dit verband is het niet alleen belangrijk om het beleid met betrekking tot de kledingvoorschriften in de schoolgids, het schoolreglement, het informatieboekje en mogelijk in het veiligheidsbeleid vast te leggen, maar ook om dit beleid consistent te handhaven. 

Strijdig met grondrechten

Bij kledingvoorschriften kan strijdigheid ontstaan met de grondrechten vrijheid van godsdienst en vrijheid van meningsuiting.

Het dragen van bijvoorbeeld een hoofddoek, gezichtsbedekkende kleding, een keppeltje of een tulband kan uiting zijn van een godsdienst. Een regeling die het dragen van dergelijke kleding gewoonweg verbiedt, kan worden aangemerkt als een verboden onderscheid op grond van de Algemene wet gelijke behandeling. 

Passend en noodzakelijk

Onderscheid is niet verboden als het, kort gezegd, objectief gerechtvaardigd is in verband met een doel dat los staat van dat onderscheid en in dat kader passend en noodzakelijk is. Kledingvoorschriften kunnen gerechtvaardigd zijn op grond van veiligheidsoverwegingen. Zo kan sporten op school met een (te lange) hoofddoek vanwege de veiligheid worden verboden.

De identiteit van de school

Het is scholen in het bijzonder onderwijs op grond van de Algemene wet gelijke behandeling onder omstandigheden ook toegestaan om kledingvoorschriften op te stellen om de identiteit van de school te verwezenlijken. Openbare scholen mogen in dit verband dan geen kledingvoorschriften opstellen. 

Het is hierbij wel belangrijk ervoor te waken dat er geen discriminatie op basis van godsdienst ontstaat. 

In dat kader dient aannemelijk te kunnen worden gemaakt dat met het verbieden van het dragen van deze kleding (en een verbod op attributen die uiting geven aan een andere religie dan de grondslag van de school) sprake is van een ‘vanwege de aard van het onderwijs (…) wezenlijk, legitiem en gerechtvaardigd vereiste (…), gezien de grondslag van de instelling’. Sinds 1 juni 2015 staat deze formulering in artikel 7 van de Algemene wet gelijke behandeling. 

Consequent beleid

Uit de jurisprudentie volgt daarnaast dat scholen kledingvoorschriften kunnen opstellen voor andersgelovige en niet-gelovige leerlingen als er een consequent beleid wordt gevoerd in het licht van de grondslag van de school. Het is daarbij van belang om uitdrukkelijk te vermelden dat het kledingvoorschrift verband houdt met de grondslag van de school.

Uit jurisprudentie over het consequent handhaven van het beleid in het licht van de grondslag van de school volgt dat hiervan onder meer sprake kan zijn als ouders/verzorgers van elke leerling gevraagd wordt de grondslag (van de school) te onderschrijven/te respecteren. Van belang kan ook zijn hoe de grondslag in de praktijk beleefd en uitgedragen wordt. 

In een zaak waarbij het Hof oordeelde dat een school niet onrechtmatig handelde door te eisen dat een leerlinge op een school voor bijzonder onderwijs geen hoofddoek mocht dragen, heeft het Hof – anders dan de College voor de Rechten van de Mens - geoordeeld dat een school mag reageren op nieuwe ontwikkelingen door kledingvoorschriften op te stellen, ook als de school tot dan toe geen beleid dan wel een vast beleid had. Het kledingvoorschrift moet vervolgens wel consequent worden gehandhaafd.

Kwetsende kleding

Leerlingen kunnen met hun kleding laten zien dat zij zich identificeren met bepaalde (politieke) ideeën. Zo kunnen bijvoorbeeld bomberjacks in verband worden gebracht met uitingen van rechtsextremisme en wordt kleding van het merk Lonsdale geassocieerd met racisme. Het verbieden van dergelijke kleding raakt het recht van de vrijheid van meningsuiting. 

Het is mogelijk om wanneer kleding bijvoorbeeld in combinatie met gedrag als kwetsend en onveilig wordt ervaren, voorschriften op te stellen ter voorkoming van wanordelijkheden. Daarbij kan worden aangegeven dat de kledingvoorschriften passen bij het totale veiligheidsbeleid en anti-pestbeleid van de school.

Het is overigens ook denkbaar dat de school dergelijke kleding in strijd acht met de identiteit van de school en dat het daardoor onmogelijk wordt de grondslag van de school te verwezenlijken. 

Vragen?

Heeft u vragen over dit onderwerp? Neem dan gerust contact op met de juridische helpdesk van Verus, 0348 744460, helpdesk@verus.nl. Onze juristen staan u graag te woord.

 

Beeld Wearable Vintage